VIDEO: 'સ્કૂલ ઠીક કરો' અભિયાનને ઝટકો: સરકારી શાળામાં પ્રવેશ પહેલાં મંજૂરી જરૂરી, સુપ્રીમ કોર્ટે અરજી ફગાવી

સરકારી શાળાઓમાં બહારના લોકોના પ્રવેશ અને ફોટોગ્રાફી, વીડિયો રેકોર્ડિંગ, મુલાકાત તેમજ સીધા પ્રસારણ પર લગાવવામાં આવેલા પ્રતિબંધને પડકારતી અરજીને સુપ્રીમ કોર્ટે ફગાવી દીધી છે. આ મામલો ઉત્તર પ્રદેશ (Uttar Pradesh) અને રાજસ્થાન (Rajasthan)ની સરકારી શાળાઓ સાથે જોડાયેલો છે. કોર્ટના આ નિર્ણય બાદ બંને રાજ્યોમાં શાળાઓમાં પ્રવેશ માટે પૂર્વ મંજૂરી (Prior Permission) લેવાની વ્યવસ્થા હાલ યથાવત રહેશે.

શાળામાં પ્રવેશ માટે મંજૂરી જરૂરી

શિક્ષણ વિભાગ દ્વારા બહાર પાડવામાં આવેલા આદેશ હેઠળ બહારના લોકો, પત્રકારો, યુટ્યુબર્સ, સામાજિક કાર્યકરો અને અન્ય લોકોના સરકારી શાળા પરિસરમાં પ્રવેશ પર નિયંત્રણ મૂકવામાં આવ્યું છે. આ ઉપરાંત શાળામાં ફોટોગ્રાફી, વીડિયોગ્રાફી, ઓડિયો રેકોર્ડિંગ, ઇન્ટરવ્યૂ અને લાઇવ સ્ટ્રીમિંગ (Live Streaming) કરવા માટે પણ મંજૂરી જરૂરી બનાવવામાં આવી છે.

આ નિયમો સામે સુપ્રીમ કોર્ટમાં અરજી કરવામાં આવી હતી. અરજદારે દલીલ કરી હતી કે આવા પ્રતિબંધોથી નાગરિકોના મૂળભૂત અધિકારો (Fundamental Rights) પર અસર થાય છે.

‘સ્કૂલ ઠીક કરો’ અભિયાન બાદ વિવાદ વધ્યો

આ સમગ્ર વિવાદ ‘સ્કૂલ ઠીક કરો’ અભિયાન દરમિયાન સામે આવેલા વીડિયો અને કેટલીક ઘટનાઓ બાદ વધુ ચર્ચામાં આવ્યો હતો. અભિયાન દરમિયાન કેટલાક યુટ્યુબર્સ અને સામાજિક માધ્યમ સાથે જોડાયેલા લોકો સરકારી શાળાઓમાં જઈને ત્યાંની સ્થિતિ દર્શાવતા હતા.

આવી પ્રવૃત્તિઓમાં શાળાઓના શૌચાલય, પીવાનું પાણી, મધ્યાહન ભોજન (Mid-Day Meal), શિક્ષણ વ્યવસ્થા અને પાયાની સુવિધાઓની ખામીઓ સામે આવતી હોવાનો દાવો કરવામાં આવ્યો હતો.

બીજી તરફ, પરવાનગી વિના શાળામાં પ્રવેશ કરીને શિક્ષકો અને કર્મચારીઓ પર દબાણ બનાવવાના બનાવો પણ સામે આવ્યા હતા. ત્યારબાદ ઉત્તર પ્રદેશ અને રાજસ્થાન સરકારે શાળાઓમાં બહારના લોકોની અવરજવર અને રેકોર્ડિંગ અંગે નિયંત્રણો લાદ્યા હતા.

અરજીમાં કયા અધિકારોનો ઉલ્લેખ કરાયો?

અરજદારે બંધારણની કલમ 14, 19, 21 અને 21-એ (Article 14, 19, 21 and 21-A) હેઠળ મળતા અધિકારોનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો. અરજીમાં કહેવામાં આવ્યું હતું કે સરકારી શાળાઓની વાસ્તવિક સ્થિતિ લોકો સામે લાવવા માટે સ્વતંત્ર રીતે દસ્તાવેજીકરણ (Documentation) કરવું જરૂરી છે.

અરજદારનું કહેવું હતું કે શાળાઓમાં રહેલી મૂળભૂત સમસ્યાઓનો પર્દાફાશ વીડિયો અને તસવીરો દ્વારા થઈ શકે છે. જોકે, રાજ્ય સરકારોનું માનવું છે કે શાળા પરિસર એક સંવેદનશીલ સ્થળ છે અને વિદ્યાર્થીઓ તથા શિક્ષકોની સુરક્ષા અને ગોપનીયતા (Privacy) જાળવવા માટે નિયમો જરૂરી છે.

સુપ્રીમ કોર્ટે અરજી ફગાવી

જસ્ટિસ પી.એસ. નરસિંહા અને જસ્ટિસ આલોક આરાધેની બેન્ચે અરજી પર સુનાવણી કરવાનો ઇનકાર કર્યો હતો. કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું કે તે બંધારણની કલમ 32 હેઠળ આ અરજી પર વિચાર કરવા ઇચ્છુક નથી.

આ નિર્ણય સાથે ઉત્તર પ્રદેશ અને રાજસ્થાનમાં લાગુ કરાયેલા નિયમોને હાલ કોઈ રાહત મળી નથી. એટલે સરકારી શાળામાં બહારના વ્યક્તિએ પ્રવેશ કરવો હોય અથવા ફોટો, વીડિયો, ઇન્ટરવ્યૂ કે લાઇવ પ્રસારણ કરવું હોય તો સંબંધિત અધિકારીઓ પાસેથી પૂર્વ મંજૂરી લેવી પડશે.

સુપ્રીમ કોર્ટના આ નિર્ણયથી ‘સ્કૂલ ઠીક કરો’ જેવા અભિયાનને મોટો ઝટકો લાગ્યો છે, જ્યારે શાળાઓમાં વિદ્યાર્થીઓની સુરક્ષા અને ગોપનીયતા સામે પારદર્શિતા (Transparency)નો મુદ્દો ફરી ચર્ચાના કેન્દ્રમાં આવ્યો છે.