VIDEO: CJP પ્રદર્શન કેસમાં સુપ્રીમ કોર્ટનો મોટો આદેશ, કમિટી FIR નોંધાવવાનું કહી નહીં શકે
છેલ્લું અપડેટ : 11 Sept 2026
દિલ્હીમાં કોકરોચ જનતા પાર્ટી (CJP)ના બેનર હેઠળ થયેલા વિરોધ પ્રદર્શન સાથે જોડાયેલા કેસોમાં સુપ્રીમ કોર્ટે (Supreme Court) મહત્વપૂર્ણ સ્પષ્ટતા કરી છે. કોર્ટે કહ્યું છે કે આ મામલાની તપાસ માટે રચાયેલી હાઈ-પાવર્ડ એનક્વાયરી કમિટી (HPEC) પોતાની રીતે કોઈ વ્યક્તિ વિરુદ્ધ FIR નોંધાવવાનો આદેશ આપી શકે નહીં. FIR નોંધાવવાનો આદેશ આપવાની સત્તા માત્ર સુપ્રીમ કોર્ટ પાસે રહેશે.
મુખ્ય ન્યાયાધીશ સૂર્યકાંતની અધ્યક્ષતાવાળી ત્રણ સભ્યોની બેન્ચમાં જસ્ટિસ જયમાલ્યા બાગચી અને જસ્ટિસ વી. મોહનાનો સમાવેશ થાય છે. કોર્ટે કમિટીની સત્તા અને તેની કામગીરીની મર્યાદા અંગે સ્થિતિ સ્પષ્ટ કરતાં કહ્યું કે કમિટી આરોપોની તપાસ કરી શકે છે, પીડિતોની ઓળખ કરી શકે છે અને તપાસ બાદ પોતાની ભલામણો રજૂ કરી શકે છે.
કમિટી તપાસ કરી શકશે, પરંતુ FIRનો આદેશ નહીં
સુપ્રીમ કોર્ટે કહ્યું કે કમિટી પોતાની તપાસ દરમિયાન સામે આવતી ફરિયાદો, પુરાવા અને અન્ય મુદ્દાઓની તપાસ કરી શકે છે. જોકે, કોઈ ફોજદારી તપાસ (Criminal Investigation) શરૂ કરવા માટે FIR નોંધાવવાનો સીધો આદેશ આપવાની સત્તા તેને આપવામાં આવી નથી.
કમિટીને સુપ્રીમ કોર્ટની દેખરેખ હેઠળ કામ કરવાનું રહેશે. તપાસ દરમિયાન કોઈ મુશ્કેલી અથવા કાયદાકીય અડચણ ઊભી થાય તો કમિટી સુપ્રીમ કોર્ટનો સંપર્ક કરી શકશે. જરૂર પડે તો કમિટી પોતાની મદદ માટે Amicus Curiae અથવા વકીલની નિમણૂક પણ કરી શકે છે.
લોકો પાસેથી ફરિયાદ અને સૂચનો લઈ શકશે
કોર્ટે કમિટીને તપાસ માટે જરૂરી માહિતી મોટા પ્રમાણમાં જાહેર કરવાની મંજૂરી આપી છે. કમિટી સામાન્ય લોકો પાસેથી સૂચનો, વાંધા અને ફરિયાદો પણ મેળવી શકશે. સંવેદનશીલ સાક્ષીઓ (Sensitive Witnesses) સુધી પહોંચવા માટે હેલ્પલાઈન જેવી વ્યવસ્થા ઊભી કરવાની પણ છૂટ આપવામાં આવી છે.
કેન્દ્ર અને દિલ્હી પોલીસ તરફથી હાજર સોલિસિટર જનરલ તુષાર મહેતાએ કોર્ટને જણાવ્યું કે કમિટીની પ્રથમ બેઠક 15 સપ્ટેમ્બરે યોજાવાની છે.
1 સપ્ટેમ્બરના આદેશનો પણ ઉલ્લેખ
સુપ્રીમ કોર્ટે 1 સપ્ટેમ્બરે બંધારણની કલમ 142 (Article 142) હેઠળ પોતાની વિશેષ સત્તાનો ઉપયોગ કરીને 20થી 25 જુલાઈ દરમિયાન થયેલા પ્રદર્શન સાથે જોડાયેલા કેટલાક ફોજદારી કેસોમાં કાર્યવાહી રોકવાનો આદેશ આપ્યો હતો. કોર્ટે આ સમયગાળા દરમિયાન નોંધાયેલી FIR પર આગળ તપાસ કે કાર્યવાહી ન કરવા અને તેમને બંધ ગણવાનો નિર્દેશ આપ્યો હતો. આ ઘટનાઓને લઈને નવી FIR નોંધવા પર પણ રોક લગાવવામાં આવી હતી.
પોલીસ કાર્યવાહી અને હિંસાની તપાસ
પૂર્વ સુપ્રીમ કોર્ટ જજ જસ્ટિસ આર. સુભાષ રેડ્ડીની અધ્યક્ષતામાં HPECની રચના 20 જુલાઈના વિદ્યાર્થી પ્રદર્શન સાથે જોડાયેલા આરોપોની સ્વતંત્ર તપાસ માટે કરવામાં આવી છે.
કમિટી ખાસ કરીને પોલીસ દ્વારા કરવામાં આવેલા કથિત અતિશય બળપ્રયોગ (Excessive Force), સુરક્ષાકર્મીઓ સામે થયેલી હિંસા અને જાહેર સંપત્તિને થયેલા નુકસાનના આરોપોની તપાસ કરશે. કમિટી દસ્તાવેજી પુરાવા, લોકોની રજૂઆતો અને ગોપનીય ફરિયાદો પણ સ્વીકારી શકશે.
14 વર્ષની યુવતીના કેસમાં તાત્કાલિક કાર્યવાહી
સુનાવણી દરમિયાન 14 વર્ષની એક યુવતીને કથિત રીતે ધમકી અને હેરાનગતિ કરવામાં આવી હોવાના મામલે પણ કોર્ટે ગંભીર ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી. દિલ્હી પોલીસને સંસદ માર્ગ પોલીસ સ્ટેશનમાં નોંધાયેલી FIR પર તાત્કાલિક કાર્યવાહી કરીને રિપોર્ટ રજૂ કરવાનો આદેશ આપવામાં આવ્યો છે.
કોર્ટે ઉત્તર પ્રદેશ પોલીસને યુવતી અને તેના પરિવારને જરૂરી સુરક્ષા આપવાનો પણ નિર્દેશ આપ્યો છે. બેન્ચે સ્પષ્ટ કર્યું કે જો કોઈ બાળક અથવા તેના પરિવારને ફોજદારી કાર્યવાહી આગળ ન વધારવા માટે ધમકાવવામાં આવતો હોય તો આવા ગંભીર મામલામાં કમિટીના તપાસના પરિણામની રાહ જોઈ શકાય નહીં.
સુપ્રીમ કોર્ટે કમિટીની રચનામાં ફેરફાર કરવાની માંગ પણ ફગાવી દીધી છે. જોકે, કમિટીની કામગીરી અંગે કોઈ પક્ષને વાંધો હોય તો તે પોતાની રજૂઆત કમિટી સમક્ષ તેમજ જરૂર પડે ત્યારે સુપ્રીમ કોર્ટ સમક્ષ કરી શકે છે.