VIDEO: ANDAR NI VAAT/ ભારતીય રેલવેએ રચ્યો ઈતિહાસ, દેશની પ્રથમ પ્રદૂષણ મુક્ત હાઈડ્રોજન ટ્રેનની શરૂઆત
છેલ્લું અપડેટ : 18 Jul 2026
ભારતીય રેલ્વેના ઇતિહાસમાં એક સુવર્ણ પ્રકરણ ઉમેરાયું છે. જે અંતર્ગત દેશની સર્વપ્રથમ હાઈડ્રોજન સંચાલિત ટ્રેન આજથી સત્તાવાર રીતે શરૂ થઈ ચૂકી છે. વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ હરિયાણાના જીંદ રેલ્વે સ્ટેશનથી આ ઐતિહાસિક અને અત્યાધુનિક હાઈડ્રોજન ટ્રેનને લીલી ઝંડી બતાવી પ્રસ્થાન કરાવ્યું હતું. આ ગૌરવશાળી રેલ સેવાને નમો ગ્રીન રેલ નામ આપવામાં આવ્યું છે, જે પ્રાથમિક તબક્કે હરિયાણાના જીંદથી સોનીપત વચ્ચેનું આશરે 89 કિલોમીટરનું અંતર માત્ર એક કલાકના ટૂંકા સમયગાળામાં કાપશે. અગાઉના સમયમાં જૂની ડીઝલ ટ્રેનને આટલું સમાન અંતર કાપવામાં બે કલાક જેટલો લાંબો સમય લાગતો હતો, જે દર્શાવે છે કે આ નવી ટેકનોલોજીથી મુસાફરોના સમયની મોટી બચત થશે. આ અત્યાધુનિક ટ્રેનની સૌથી મોટી વિશેષતા એ છે કે તેમાં મુસાફરી કરવાનું ભાડું સામાન્ય પ્રજા માટે અત્યંત સસ્તું રાખવામાં આવ્યું છે. મુસાફરીની ટિકિટ દર માત્ર ૫ રૂપિયાથી શરૂ થઈને મહત્તમ ૨૫ રૂપિયા સુધીનો છે. જે સામાન્ય પ્લેટફોર્મ ટિકિટ અને મેટ્રો ટ્રેનના લઘુત્તમ ભાડા કરતાં પણ ઘણો ઓછો છે. હાઈડ્રોજન ટ્રેનની નિયમિત ઓપરેશનલ સ્પીડ ૭૫ કિલોમીટર પ્રતિ કલાક નિર્ધારિત કરાઈ છે, જ્યારે તેના સફળ ટ્રાયલ રન દરમિયાન તે ૧૨૦ કિલોમીટર પ્રતિ કલાકની ઝડપ હાંસલ કરવામાં સફળ રહી હતી. આ વિશેષ ટ્રેન કુલ ૧૦ આકર્ષક કોચ ધરાવે છે, જેમાં ૬૮૨ આરામદાયક બેઠકો ઉપલબ્ધ છે અને આશરે ૨,૬૦૦ મુસાફરો એકસાથે ખૂબ જ સુવિધાજનક રીતે મુસાફરી કરી શકે તેવી વિશાળ ક્ષમતા વિકસાવવામાં આવી છે.
ભારતની આ પ્રથમ હાઈડ્રોજન ટ્રેન માત્ર ઝડપી અને આધુનિક જ નથી, પરંતુ તે સંપૂર્ણપણે પર્યાવરણને અનુકૂળ તેમજ પ્રદૂષણ મુક્ત ગ્રીન ટેકનોલોજીનું ઉત્કૃષ્ટ ઉદાહરણ છે. આ અનોખી ટ્રેન સામાન્ય ડીઝલ કે પરંપરાગત વીજળીથી ચાલતી ટ્રેનો કરતાં તદ્દન અલગ પ્રણાલી પર કામ કરે છે, કારણ કે તે શુદ્ધ હાઈડ્રોજન ગેસના બળતણથી દોડે છે. ટ્રેનની અંદર જ હાઈડ્રોજન ગેસ અને હવામાં રહેલા ઓક્સિજન વચ્ચે રાસાયણિક પ્રતિક્રિયા કરાવીને ત્વરિત વીજળી ઉત્પન્ન કરવામાં આવે છે, જેનાથી ટ્રેનની મોટર સંચાલિત થાય છે. આ આખી પ્રક્રિયા દરમિયાન સાયલેન્સરમાંથી ધુમાડો કે હાનિકારક કાર્બન ડાયોક્સાઇડ વાયુ નીકળવાને બદલે માત્ર શુદ્ધ પાણીની વરાળ જ બહાર નીકળે છે, જેનો અર્થ એ છે કે આ સંપૂર્ણપણે શૂન્ય ઉત્સર્જનવાળી ઇકો-ફ્રેન્ડલી ટ્રેન છે. ટ્રેનની ઇંધણ ક્ષમતા એટલી મજબૂત છે કે જેના સંચાલન માટે દરરોજ આશરે ૩૦૦ કિલો જેટલા હાઈડ્રોજન ગેસનો વપરાશ થશે. આ ટ્રેન સામાન્ય ડીઝલ એન્જિન વાળી ટ્રેનો કરતાં લગભગ ૬૦ ટકા ઓછો અવાજ કરે છે, જેથી મુસાફરોને એક શાંત અને પ્રદૂષણમુક્ત મુસાફરીનો નવો અનુભવ મળશે. આ વૈશ્વિક સ્તરની અત્યાધુનિક હાઈડ્રોજન ટેક્નોલોજીથી સફળતાપૂર્વક ટ્રેન ચલાવનારો ભારત વિશ્વનો પાંચમો પ્રતિષ્ઠિત દેશ બની ચૂક્યો છે. આ અગાઉ આ ક્રાંતિકારી પર્યાવરણવાદી ટેક્નોલોજીનો ઉપયોગ કરીને માત્ર જર્મની, ફ્રાન્સ, ચીન અને જાપાન જેવા વિકસિત દેશો દ્વારા જ આવી અદભુત ટ્રેનો દોડાવવામાં આવી છે, જે હવે ભારતમાં પણ દોડતી થઈ છે.
બ્યુરો રિપોર્ટ જીએસટીવી
