'લાલચ અને ડર આપણી નૈતિકતા ન હોઈ શકે' - ધર્મના નામે અપાતી જન્નત-દોજખની લાલચ પર Javed Akhtarનું નિવેદન
છેલ્લું અપડેટ : 02 Feb 2026
ગીતકાર જાવેદ અખ્તરે લખનૌમાં આયોજિત એક કાર્યક્રમમાં ધર્મ, રાજકારણ, આસ્તિકતા અને નાસ્તિકતા પર ખુલીને પોતાના વિચારો રજૂ કર્યા હતા. તેમણે નમાઝ અને પૂજાથી લઈને તેમની પ્રથમ પત્ની હની ઈરાનીનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો હતો. જાણો તેમણે શું કહ્યું.
જાવેદ અખ્તરે આસ્તિક અને નાસ્તિક પર વિચારો શેર કર્યા
હિન્દી ફિલ્મોને અનેક પ્રખ્યાત ગીતો અને પટકથાઓ આપનાર જાવેદ અખ્તર હાલમાં ચર્ચામાં છે. અત્યારે તેમની ચર્ચાનું કારણ કોઈ વાર્તા કે ગીત નથી, પરંતુ ધર્મ, રાજકારણ અને નાસ્તિકતા જેવા વિષયો પરના તેમના ઈન્ટરવ્યુ છે. જાવેદ સાહેબ રવિવાર, 1 ફેબ્રુઆરીના રોજ લખનૌમાં હતા. તેઓ એકેડેમીના ઓડિટોરિયમમાં કોમરેડ શંકર દયાલ તિવારીની જન્મજયંતિ નિમિત્તે આયોજિત કાર્યક્રમમાં હાજરી આપવા આવ્યા હતા.
કાર્યક્રમમાં તેમણે પોતાના અંગત જીવન, લખનવી સંસ્કૃતિથી લઈને ફિલ્મ, સમાજ અને ધર્મ સહિતના તમામ વિષયો પર વાત કરી હતી. ધર્મને આજકાલ રાષ્ટ્રવાદનો પર્યાય માની લેવા અને તેવા સમયે નાસ્તિક વિચાર રાખવાના પ્રશ્ન પર તેમણે કહ્યું કે, "આસ્તિક પાસે તો બે વિકલ્પો છે— ધર્મ અને રાષ્ટ્રવાદ. નાસ્તિક પાસે ધર્મનો વિકલ્પ નથી, તે તો રાષ્ટ્રને જ પ્રાથમિકતા આપશે."
સ્ટાલિનને સમજતો હતો દાદા
જાવેદ અખ્તરે અંગત જીવન વિશે જણાવ્યું કે, "જ્યારે મારો જન્મ ગ્વાલિયરમાં થયો ત્યારે કોઈએ કહ્યું કે બાળક જન્મે એટલે તરત જ તેને અઝાન સંભળાવવામાં આવે છે. મારા પિતા અને તેમના તમામ મિત્રો કમ્યુનિસ્ટ હતા. કોઈએ સલાહ આપી અને મારા કાનમાં 'કમ્યુનિસ્ટ મેનિફેસ્ટો' ફૂંકવામાં આવ્યો. ઘરમાં સ્ટાલિનની તસવીર લાગેલી હતી. હું નાનો હતો ત્યારે કોઈએ કહી દીધું કે આ તારા દાદા છે. હું તેમને મારા દાદા સમજવા લાગ્યો. જ્યારે પાંચ વર્ષનો થયો ત્યારે કોઈએ જણાવ્યું કે આ તારા દાદા ન હોઈ શકે."
હની સારી મિત્ર છે
તેમણે તેમની પ્રથમ પત્ની હની ઈરાની સાથેના સંબંધો પર કહ્યું કે, "જો મને મારા ત્રણ શ્રેષ્ઠ મિત્રોના નામ પૂછવામાં આવે, તો પહેલું નામ હનીનું આવશે. બાકીના બે માટે મારે વિચારવું પડશે. આનાથી ન તો શબાનાને કોઈ સમસ્યા છે, ન બાળકોને કે હનીને."
લાલચ અને ડર નૈતિક ન હોઈ શકે
જાવેદ અખ્તર કહે છે કે, "ધર્મમાં શીખવવામાં આવે છે કે સારા કામ કરશો તો જન્નત મળશે અને ખોટા કામ કરશો તો દોજખ (નરક). જેઓ ધાર્મિક છે અને સારા કામ કરે છે, તેમનો હું આદર કરું છું. ધર્મમાં કોટા નક્કી હોય છે. પાંચ વખત નમાઝ પઢી લો, કોટા પૂરો. એક કલાક પૂજા કરી લો, કોટા પૂરો. હું શું કરું? મારે તો કોઈની મદદ કરવી પડશે, તેમ છતાં મારો કોટા ક્યારેય પૂરો નહીં થાય. ધર્મ સારા અને ખોટા કામની વાત ચોક્કસ કરે છે, પરંતુ તે લાલચ અને ડર બતાવે છે. લાલચ અને ડર આપણી નૈતિકતા ન હોઈ શકે."
બાળકોને વિચારવા જ નથી દેતા
શિક્ષણના પ્રશ્ન પર તેમણે કહ્યું કે, "સાંસદ તરીકે હું પણ UGC ના કંટીન્યુઈંગ એજ્યુકેશન પ્રોગ્રામ (CEP) નો સભ્ય હતો. મેં જોયું છે કે દેશના કોઈપણ ખૂણામાં બાળક પાસે પેઇન્ટિંગ કરાવો તો તે એક જ જેવું બનાવશે— એક ઘર, તેની ઉપર સૂરજ, સામે રસ્તો, વહેતી નદી અને પાછળ એક ઝાડ. ખરેખર તો આપણે બાળકોને એ જ શીખવી રહ્યા છીએ કે જે કહેવામાં આવે તે જ કરો. આપણે બાળકોને મૌલિક રીતે વિચારવા જ નથી દેતા. સોશિયલ મીડિયા સમાજને મજબૂત કરવાને બદલે નબળો વધુ બનાવી રહ્યું છે."
મલ્ટીપ્લેક્સમાં તો લોકો પાર્ટી કરવા જાય છે
જાવેદ સાહેબ કહે છે કે, "પહેલા ગરીબો અને અમીરોની હોટલો અલગ-અલગ હતી. તેવી જ રીતે ગરીબોનું સિનેમા અને અમીરોનું સિનેમા અલગ હતું. આજે મલ્ટીપ્લેક્સ આવી ગયા છે. એક હજાર રૂપિયાની ટિકિટ અને 150 રૂપિયાનો સમોસો. જો એક નાનો પરિવાર જાય તો ચાર-પાંચ હજાર રૂપિયા ખર્ચાઈ જાય છે. જેઓ ત્યાં પાર્ટી કરવા જઈ રહ્યા છે, તેમને સામાજિક મુદ્દાઓ, ગરીબો કે મધ્યમ વર્ગ સાથે શું લેવા-દેવા? એટલે જ હવે એવી જ ફિલ્મો બની રહી છે."
