હવે કરવેરાની નોટિસ આવે તો ઇન્કમટેક્સના ધક્કા ખાવાની જરૂર નથીઃ ઘરે બેઠા આપો જવાબ
છેલ્લું અપડેટ : 29 Jun 2026
આવકવેરા નોટિસ કે પત્ર આવવાથી સૌથી શાંત વ્યક્તિઓ પણ પરસેવો પાડી શકે છે. ભૂતકાળમાં, આવી નોટિસનો જવાબ આપવા માટે વારંવાર આવકવેરા કચેરીની મુલાકાત લેવી પડતી હતી, જેના પરિણામે સમય અને પૈસા બંનેનો બગાડ થતો હતો. જો કે, હવે આ અંગે વધુ પડતી ચિંતા કરવાની જરૂર નથી. કરદાતાઓને સુવિધા આપવા માટે, આવકવેરા વિભાગે 'ઈ-કાર્યવાહી' તરીકે ઓળખાતી એક ઉત્તમ ડિજિટલ સિસ્ટમ રજૂ કરી છે.
આ ઓનલાઈન સુવિધા દ્વારા, તમે હવે ટેક્સ વિભાગ તરફથી કોઈપણ સૂચના, સૂચના અથવા સંદેશાવ્યવહાર ઓનલાઈન જ નહીં, પણ તમારા કમ્પ્યુટર અથવા મોબાઈલથી સીધા જ તેનો જવાબ પણ આપી શકો છો. ચાલો આપણે સરળ શબ્દોમાં સમજીએ કે 'ઈ-કાર્યવાહી' શું છે, તેના ફાયદા શું છે અને તમે તેનો ઉપયોગ કેવી રીતે કરી શકો છો.
ઈ-પ્રોસિડિંગ શું છે અને તે કેવી રીતે કાર્ય કરે છે?
સરળ શબ્દોમાં કહીએ તો, ઈ-પ્રોસિડિંગ એ આવકવેરા વિભાગના ‘ઈ-ફાઇલિંગ પોર્ટલ’ પર ઉપલબ્ધ એક ઓનલાઈન પ્લેટફોર્મ છે. આ પ્લેટફોર્મનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય કરદાતાઓને કોઈપણ મુશ્કેલી વિના વિભાગ સાથે વાતચીત કરવા સક્ષમ બનાવવાનો છે.
જો તમને નોટિસ મળે, તો સરકારી ઓફિસની મુલાકાત લેવાની, કતારોમાં ઊભા રહેવાની કે અધિકારી સમક્ષ હાજર થવાની જરૂર નથી. તમે નોટિસ જોવા, તમારો પ્રતિભાવ લખવા, જરૂરી દસ્તાવેજો અપલોડ કરવા અને સમગ્ર પ્રક્રિયાને ટ્રેક કરવા માટે સીધા પોર્ટલને ઍક્સેસ કરી શકો છો. આ ડિજિટલ સિસ્ટમનો આભાર, સમગ્ર મૂલ્યાંકન પ્રક્રિયા પહેલા કરતાં ઘણી વધુ પારદર્શક, અનુકૂળ અને સુવ્યવસ્થિત બની ગઈ છે. સૌથી સારી વાત એ છે કે, તમે વિશ્વમાં ગમે ત્યાંથી અને ગમે ત્યારે તમારી ટેક્સ નોટિસનો જવાબ ફાઇલ કરી શકો છો.
ઈ-પ્રોસિડિંગ કરવાના મુખ્ય ફાયદા
આ ડિજિટલ સેવા અપનાવ્યા પછી કરદાતાઓને ઘણી સુવિધાઓ મળી છે. હવે ટેક્સ ઓફિસની મુલાકાત લેવાની જરૂર નથી: ટેક્સ નોટિસનો જવાબ આપવા માટે તમારે હવે વારંવાર આવકવેરા ઓફિસની મુલાકાત લેવાની જરૂર નથી. ઓનલાઇન દસ્તાવેજ સબમિશન: તમે તમારા ઘર અથવા ઓફિસના આરામથી બધા સહાયક દસ્તાવેજો ઇલેક્ટ્રોનિક રીતે અપલોડ કરી શકો છો.
બધું એક જ જગ્યાએ: વિભાગ તરફથી પ્રાપ્ત થયેલી બધી સૂચનાઓ, તમારા પ્રતિભાવો અને સ્વીકૃતિઓ એક જ જગ્યાએ સુરક્ષિત રીતે સંગ્રહિત થાય છે.
ડિજિટલ રેકોર્ડ: ભવિષ્યના સંદર્ભ માટે તમારી બધી ઈ-કાર્યવાહીનો કાયમી ડિજિટલ રેકોર્ડ બનાવવામાં આવે છે.
સલાહકારની સુવિધા: જો તમે કર બાબતોમાં સારી રીતે વાકેફ ન હોવ, તો તમે તમારા વતી જવાબ આપવા માટે ચાર્ટર્ડ એકાઉન્ટન્ટ (CA) જેવા અધિકૃત પ્રતિનિધિની નિમણૂક કરી શકો છો.
વધુ સમય અને વિડીયો કોન્ફરન્સિંગની વિનંતી કરવી: જો તમને પ્રતિભાવ તૈયાર કરવા માટે વધુ સમયની જરૂર હોય, તો તમે ઓનલાઈન સમય વધારવાની વિનંતી કરી શકો છો. વધુમાં, કેટલાક મહત્વપૂર્ણ કેસોમાં, વિડીયો કોન્ફરન્સિંગ દ્વારા તમારો કેસ રજૂ કરવાનો વિકલ્પ પણ છે.
આ સુવિધા હેઠળ કઈ ટેક્સ નોટિસ આવરી લેવામાં આવી છે?
આવકવેરા વિભાગ વિવિધ કારણોસર નોટિસ અથવા સૂચના મોકલે છે. તમે નીચેની શ્રેણીઓમાં આવતી નોટિસનો જવાબ ઈ-કાર્યવાહી દ્વારા આપી શકો છો:
ડિફેક્ટીવ નોટિસઃ - કલમ 139(9): જો તમારા દ્વારા ફાઇલ કરાયેલ આવકવેરા રિટર્ન (ITR) માં કોઈ ભૂલ અથવા ખામી હોય તો વિભાગ આ નોટિસ જારી કરે છે.
સૂચના - કલમ 245: જો તમારા પર ટેક્સ રિફંડ બાકી હોય પરંતુ પાછલા સમયગાળાથી બાકી ટેક્સ માંગ હોય, તો વિભાગ તે માંગ સામે રિફંડને સમાયોજિત કરવા માટે આ સૂચના મોકલે છે.
પ્રથમ દ્રષ્ટિએ ગોઠવણ - કલમ 143 (1)(એ): આ નોટિસ ત્યારે જારી કરવામાં આવે છે જ્યારે સેન્ટ્રલ પ્રોસેસિંગ સેન્ટર (સીપીસી) તમારા રિટર્નમાં કોઈ વિસંગતતા શોધી કાઢે છે અને તેમાં સુધારો કરવાનો પ્રસ્તાવ મૂકે છે.
સુઓ મોટો રેક્ટિફિકેશન - કલમ 154: આ કલમ હેઠળ કાર્યવાહી ત્યારે શરૂ કરવામાં આવે છે જ્યારે વિભાગ પોતાની મરજીથી દેખીતી ભૂલ સુધારવાનું જરૂરી માને છે.
આકારણી અધિકારી (AO) તરફથી નોટિસ: તમારા અધિકારક્ષેત્ર માટે આકારણી અધિકારી દ્વારા અથવા અન્ય કર સત્તાવાળા દ્વારા જારી કરાયેલ ખાસ નોટિસ.
સ્પષ્ટીકરણ સંબંધી કોમ્યુનિકેશન: જ્યારે આવકવેરા વિભાગને તમારા કોઈપણ વ્યવહાર અથવા આવક અંગે વધુ માહિતી અથવા સ્પષ્ટતાની જરૂર હોય ત્યારે તે આ સંદેશ મોકલે છે.
ઈ-કાર્યવાહીનો ઉપયોગ કરવા માટે, તમારી પાસે કેટલીક આવશ્યક બાબતો હોવી જરૂરી છે:
તમારે આવકવેરા ઈ-ફાઇલિંગ પોર્ટલ પર નોંધણી કરાવવી જોઈએ અને માન્ય યુઝર આઈડી અને પાસવર્ડ હોવો જોઈએ.
તમારું પાન કાર્ડ સક્રિય હોવું જોઈએ (અથવા, જો મામલો TAN સાથે સંબંધિત હોય, તો તમારી પાસે સક્રિય TAN હોવો જોઈએ).
આવકવેરા વિભાગ દ્વારા તમને નોટિસ અથવા સંદેશાવ્યવહાર જારી કરવામાં આવ્યો હોવો જોઈએ.
જો તમે બીજા કરદાતા વતી જવાબ આપી રહ્યા છો, તો તમારી પાસે માન્ય અધિકૃતતા (વેલિડ ઓથોરાઇઝેશન) હોવી જોઈએ.
આ સેવાનો લાભ લેવા માટે શું જરૂરી છે?
ઓનલાઈન નોટિસનો જવાબ આપવા માટે સ્ટેપ-બાય-સ્ટેપ માર્ગદર્શિકા છે. ઈ-પ્રોસિડિંગ્સ દ્વારા જવાબ આપવો ખૂબ જ સરળ છે. નોટિસના પ્રકારને આધારે કેટલાક વિકલ્પો બદલાઈ શકે છે, પરંતુ સામાન્ય પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે:
સ્ટેપ 1: લોગ ઇન કરો: સૌપ્રથમ, આવકવેરા વિભાગના સત્તાવાર ઈ-ફાઇલિંગ પોર્ટલની મુલાકાત લો અને તમારા યુઝર આઈડી અને પાસવર્ડનો ઉપયોગ કરીને સાઇન ઇન કરો.
સ્ટેપ 2: ઈ-પ્રોસિડિંગ્સ સેક્શનમાં જાઓ: લોગ ઇન કર્યા પછી, તમારા ડેશબોર્ડ પર જાઓ. ત્યાં, તમને 'પેન્ડિંગ એક્શન્સ' વિકલ્પ દેખાશે; તેના પર ક્લિક કરો અને પછી 'ઈ-કાર્યવાહી' પસંદ કરો.
સ્ટેપ 3: નોટિસ સિલેક્ટ કરો: જો તમે વ્યક્તિગત રીતે જારી કરાયેલી સૂચનાનો જવાબ આપી રહ્યા છો, તો 'સ્વ' વિકલ્પ પસંદ કરો. જો તમે અધિકૃત પ્રતિનિધિ તરીકે કાર્ય કરી રહ્યા છો, તો સંબંધિત વિકલ્પ પર ક્લિક કરો.
સ્ટેપ 4: નોટિસની બારિકાઇથી સમીક્ષા કરો: સૂચનાઓની યાદી દેખાશે. સૂચનાને સંપૂર્ણ રીતે વાંચવા માટે 'નોટિસ જુઓ' પર ક્લિક કરો અને જો જરૂરી હોય તો તેને તમારા રેકોર્ડ માટે ડાઉનલોડ કરો.
સ્ટેપ 5: તમારો જવાબ સબમિટ કરો: હવે તમારે તમારો જવાબ સબમિટ કરવો જરૂરી છે. નોટિસના આધારે, તમારે એ જણાવવું આવશ્યક છે કે તમે વિભાગના અવલોકનો સાથે સંમત છો કે અસંમત છો. જો જરૂરી હોય તો સુધારેલું રિટર્ન અપલોડ કરો. 'રિમાર્ક્સ' બોક્સમાં લેખિતમાં તમારો ખુલાસો આપો અને સંબંધિત દસ્તાવેજો અપલોડ કરો. જો નોટિસ આકારણી અધિકારી તરફથી હોય, તો તમે સંપૂર્ણ પ્રતિભાવ અથવા દસ્તાવેજોની અછત હોય તો આંશિક પ્રતિભાવ (પાર્શિયલ રિસ્પોન્સ) સબમિટ કરી શકો છો.
સ્ટેપ 6: વેરિફાઇ કરો અને સબમિટ કરો: તમારો પ્રતિભાવ પૂર્ણ કર્યા પછી અને દસ્તાવેજો જોડ્યા પછી, ઘોષણા સ્વીકારો અને તેને ઇલેક્ટ્રોનિક રીતે સબમિટ કરો. સબમિટ કર્યા પછી, સ્ક્રીન પર એક ટ્રાન્ઝેક્શન ID અને સ્વીકૃતિ નંબર દેખાશે; તમારા રજિસ્ટર્ડ ઇમેઇલ પર એક પુષ્ટિકરણ પણ મોકલવામાં આવશે.
સ્ટેપ 7: સ્ટેટસ ટ્રેક કરો: સબમિટ કર્યા પછી, તમે તમારા અગાઉના પ્રતિભાવો જોવા, સ્વીકૃતિ ડાઉનલોડ કરવા અને ચાલુ કાર્યવાહીની સ્થિતિનું નિરીક્ષણ કરવા માટે કોઈપણ સમયે પોર્ટલની મુલાકાત લઈ શકો છો.
ધ્યાનમાં રાખવા જેવા કેટલાક અન્ય મહત્વપૂર્ણ મુદ્દાઓ:
ઈ-પ્રોસિડિંગ્સ ફક્ત જવાબ સબમિટ કરવા સુધી મર્યાદિત નથી; તમે આ સુવિધા દ્વારા અન્ય મહત્વપૂર્ણ કાર્યો પણ ઝડપથી અને સરળતાથી કરી શકો છો. ઉદાહરણ તરીકે, તમે જ્યારે પણ ઈચ્છો ત્યારે તમારા અધિકૃત પ્રતિનિધિ (જેમ કે CA) ને એડ કરી અથવા રિમૂવ કરી શકો છો. વધુમાં, જો તમને લાગે કે તમે નિર્ધારિત સમયમર્યાદામાં જવાબ આપી શકશો નહીં, તો તમે માન્ય કારણ અને સહાયક દસ્તાવેજો આપીને મુલતવી (એડજોર્નમેન્ટ) રાખવાની વિનંતી કરી શકો છો - એટલે કે, સમય વધારવાની -. વધુમાં, જો તમે તમારા કેસને રૂબરૂમાં સમજાવવા માંગતા હો, તો તમે વિડિઓ કોન્ફરન્સિંગ દ્વારા આકારણી અધિકારી સાથે મીટિંગની વિનંતી કરી શકો છો, જ્યાં પણ આવો વિકલ્પ ઉપલબ્ધ હોય.
