ટ્રમ્પની ધમકી પછી પણ ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ ઘટ્યા, જાણો ભારતને આપવામાં આવેલી ચેતવણી અંગે આંતરરાષ્ટ્રીય બજાર શું સંકેત આપી રહ્યું છે?

ટ્રમ્પે ધમકી આપી હોવા છતાં આંતરરાષ્ટ્રીય માર્કેટમાં ક્રુડ ઓઇલના ભાવ ઘટી રહ્યા છે. જે દર્શાવે છે કે, આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રુડ ઓઇલનો પુરવઠો સ્થિર રહેશે. ભારત અને ચીન રશિયા પાસેથી તેલ ખરીદવાનું ચાલુ રાખી શકે છે, જેનાથી વૈશ્વિક પુરવઠા પર કોઈ અસર થશે નહીં. બજાર આને ધ્યાનમાં રાખીને શાંતિથી પ્રતિક્રિયા આપી રહ્યું છે.

ક્રુડ ઓઇલના મુદ્દે ટ્રમ્પની ધમકીને આંતરરાષ્ટ્રીય બજાર શાંત પ્રતિક્રિયા આપી રહ્યું છે. ક્રુડ ઓઇલ માર્કેટ એવું માની રહ્યું છે કે, ટ્ર્મ્પની આવી ધમકીની ખાસ મોટી અસર નહીં થાય. અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે રશિયા પાસેથી ક્રુડ ઓઇલ ખરીદવા પર છ ઓગસ્ટે વધારાના 25 ટકા ટેરિફ લાદવાની ધમકી આપી હતી તેનો અમલ 28 ઓગસ્ટથી થવાનો છે. 

જો આ ટેરિફ વધી જશે તો અમેરિકામાં વેચાતા ભારતીય સામાન પર ટોટલ 50 ટકા ટેરિફ થઇ જશે. આથી અમેરિકામાં થનારા ભારતીય વેપારને ખૂબ નુકસાન થશે. જો કે ટ્ર્મ્પ તેમના નિર્ણયોમાં વારંવાર ફેરબદલ કરતા હોવાથી  સતર્ક રહેવાની જરૂર છે. ટ્રમ્પનો હેતુ શું છે તે સ્પષ્ટ નથી, પરંતુ એવું લાગે છે કે તેઓ રશિયન રાષ્ટ્રપતિ પુતિનને મળતા પહેલા દબાણ લાવીને ભારત પર પોતાની પકડ મજબૂત કરવા માંગે છે. હવે જોવાનું એ રહે છે કે ટ્રમ્પ પોતાની ધમકીઓ પર કાર્યવાહી કરે છે કે નહીં.

ક્રુડ ઓઇલના ઘટતા ભાવ શું સંકેત આપી રહ્યા છે ?

બ્રેન્ટ ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં ઘટાડો થયો છે. આ ઘટાડો ત્યારે જોવા મળ્યો જ્યારે યુએસ રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ભારત પર વધુ ટેરિફ લાદવાની વાત કરી હતી. સોમવારે, તેલનો ભાવ ઘટીને $65.81 પ્રતિ બેરલ થયો, જે છેલ્લા બે મહિનામાં સૌથી નીચો છે.

આ કિંમતોથી એવું લાગી રહ્યું  છે ક્રુડ ઓઇલ માર્કેટમાં પુરવઠાને લઇને કોઇ તકલીફ નથી. બજાર આનો મતલબ એ કરી રહ્યું  છે કે, ભારત કાં તો રશિયા પાસેથી તેલ ખરીદતું રહેશે જેમ તે હાલ કરે છે, અથવા તે સરળતાથી બીજે ક્યાંકથી તેલ ખરીદશે જેથી વૈશ્વિક ક્રૂડ ઓઇલ બજારને અસર ન થાય. પરંતુ પ્રશ્ન એ છે કે - શું આ બાબતોને સાચી માનવી જોઈએ? શું ભારત ખરેખર કોઈ મુશ્કેલી વિના ક્રૂડ ઓઈલ ખરીદતું રહેશે અને વિશ્વભરમાં કિંમતો સ્થિર રહેશે?

ભૂતકાળમાંથી બોધપાઠ - ક્રૂડ ઓઈલ બજાર

તેલ બજાર એકદમ સ્થિતિસ્થાપક છે. જ્યારે પણ વિશ્વમાં કોઈ મોટો રાજકીય કે આર્થિક પરિવર્તન આવે છે, ત્યારે તેલના ભાવ થોડા સમય માટે વધે છે, પરંતુ પછી ઝડપથી સ્થિર થાય છે. આપણે આના ઉદાહરણો પહેલા પણ જોયા છે. ફેબ્રુઆરી 2022 માં જ્યારે રશિયાએ યુક્રેન પર હુમલો કર્યો, ત્યારે તેલના ભાવ ખૂબ જ ઝડપથી વધીને $150 પ્રતિ બેરલ થઈ ગયા. કારણ કે યુરોપ અને અમેરિકા જેવા દેશોએ રશિયન ક્રૂડ ઓઇલ ખરીદવાનું બંધ કરી દીધું હતું.

પરંતુ માત્ર ચાર મહિના પછી, ભાવ ફરી ઘટ્યા અને પહેલા જેવા જ થઈ ગયા. આનું કારણ એ હતું કે હવે રશિયાએ ચીન અને ભારત જેવા દેશોને સસ્તા ભાવે પોતાનું તેલ વેચવાનું શરૂ કર્યું. આનાથી બજારમાં તેલની ઉપલબ્ધતા જળવાઈ રહી.

આનો મતલબ એ થયો કે, ક્રુડ ઓઇલ ક્યાંકને ક્યાંકથી ખરીદાયું, પરંતુ કૂલ મળીને જેટલું તેલ દુનિયાને મળી રહ્યું હતું તે પુરવઠામાં ખાસ ઘટાડો ન થયો. બજારે આપમેળે જ નવી વ્યવસ્થા બનાવી દીધી. તો આપણે આ અનુભવ પરથી જોઇએ તો બજાર ફરીથી પણ નવી વ્યવસ્થા બનાવી દેશે અને જો કોઇ મોટો ઝાટકો ન વાગે તો  ઓઇલના કિંમતોમાં લાંબા ગાળે વધારો નહીં થાય. 

શું આ વખતે મામલો થોડો અલગ છે?

ટ્રમ્પ આ વખતે જે કરવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છે તે પહેલા કરતા થોડું અલગ છે. એવું લાગે છે કે તેઓ ઇચ્છે છે કે રશિયન ક્રૂડ ઓઇલ બજારમાંથી બહાર કાઢવામાં આવે જેથી રશિયા પર દબાણ આવે અને તેને યુક્રેન અંગે કોઈ કરાર કરવા માટે મજબૂર કરવામાં આવે. હાલમાં, રશિયા પાસેથી સૌથી વધુ તેલ ખરીદતા બે જ દેશો છે - ભારત અને ચીન. જો અમેરિકા આ બંને પર દબાણ લાવે છે, તો રશિયાને મોટો ઝટકો લાગી શકે છે.

ચીનની સ્થિતિ મજબૂત છે, જ્યારે ભારતની સ્થિતિ નબળી છે

ચીન વિશ્વનો સૌથી મોટો ક્રૂડ ઓઇલ ખરીદનાર દેશ છે. અમેરિકા અને યુરોપિયન દેશો ઘણા જરૂરી ખનિજો અને રસાયણો માટે ચીન પર આધાર રાખે છે. આ કારણોસર, ટ્રમ્પ ઇચ્છે તો પણ, તેઓ ચીન પર રશિયન તેલ ખરીદવાનું બંધ કરવા માટે સરળતાથી દબાણ કરી શકતા નથી. જ્યારે, આ બાબતમાં ભારતની સ્થિતિ થોડી નબળી છે. ખાસ કરીને ભારતની ખાનગી કંપનીઓ, જેમ કે રિલાયન્સ, ની સ્થિતિ. આ કંપનીઓ અમેરિકા અને યુરોપ સાથે તેમના વ્યવસાયિક સંબંધો જાળવી રાખવા માંગે છે, તેથી તેઓ દબાણમાં આવી શકે છે.

જો ભારત રશિયન ક્રૂડ ઓઇલની ખરીદી ઘટાડે અને ચીન તેમાંથી વધુ ખરીદવાનું શરૂ કરે, તો બજારમાં ક્રૂડ ઓઇલનો માર્ગ બદલાઈ જશે. પરંતુ આમ કરવાથી ટ્રમ્પના હેતુને નુકસાન થશે, કારણ કે તે રશિયાની કમાણી રોકવા માંગે છે.

ભારત કેટલું રશિયન તેલ ખરીદે છે?

2025 ના પહેલા ભાગમાં, ભારતે દરરોજ લગભગ 1.8 મિલિયન બેરલ રશિયન તેલ ખરીદ્યું, જે તેની કુલ જરૂરિયાતના લગભગ 37% છે. આ તેલનો મોટાભાગનો ભાગ Urals ગ્રેડનો છે અને તે રશિયાના યુરોપિયન બંદરોમાંથી આવે છે.

Urals તેલ શા માટે ખાસ છે?

Urals એક મધ્યમ ખાટા ક્રૂડ તેલ છે જેને ભારતીય રિફાઇનર્સ સરળતાથી પ્રક્રિયા કરી શકે છે. જો ભારત તેને અન્ય કોઈ તેલથી બદલવા માંગે છે, તો તેને ઘણી તકનીકી અને આર્થિક મુશ્કેલીઓનો સામનો કરવો પડી શકે છે.

ભારત પાસે કયા વિકલ્પો છે?

સાઉદી અરેબિયા (આરબ લાઇટ) અને ઇરાક (બસરાહ લાઇટ) જેવા કેટલાક દેશોમાં યુરલ ગ્રેડનું તેલ છે. પરંતુ જો ભારત તેમની પાસેથી વધુ તેલ ખરીદે છે, તો તેમના ભાવ પણ વધી શકે છે.

અમેરિકન ક્રૂડ ઓઇલ ભારત માટે કોઈ કામનું નથી

અમેરિકાના હળવા ક્રૂડ ઓઇલનો ઉપયોગ મોટાભાગે પેટ્રોલ બનાવવા માટે થાય છે. જ્યારે ભારતને ડીઝલની વધુ જરૂર છે. તેથી, ભારતના રિફાઇનર્સ અમેરિકન ક્રૂડ ઓઇલને સંપૂર્ણપણે અપનાવવામાં અચકાશે.

શું ટ્રમ્પ ફરીથી પોતાના નિર્ણયથી પાછા ફરશે?

હાલમાં, ક્રૂડ માર્કેટ માને છે કે ટ્રમ્પ ફરીથી પાછા ફરશે. તેથી જ આ પરિસ્થિતિને મજાકમાં 'TACO' એવું કહેવામાં આવી રહ્યું  છે એટલે કે ટ્રમ્પ ઓલ્વેઝ ચિકન આઉટ (ટ્રમ્પ છેલ્લી ક્ષણે પોતાનો નિર્ણય બદલી નાખે છે). વાસ્તવમાં, પરિસ્થિતિ થોડી વધુ જટિલ હોઈ શકે છે. કેટલીક ભારતીય કંપનીઓ રશિયન તેલની ખરીદી ઘટાડી શકે છે, ચીન વધુ ખરીદી શકે છે અને આમ તેલ બજાર ફરીથી રાજકીય ઉથલપાથલનો શિકાર બનશે.