ભારતમાં ક્રેડિટ કાર્ડનો ઉપયોગ ચિંતાજનક: 33 હજાર કરોડથી વધુનું ચુકવણું બાકી

ભારતમાં ક્રેડિટ કાર્ડનો વધતો ઉપયોગ ચિંતાનું કારણ બની રહ્યો છે. CRIF હાઈ માર્કના આંકડા મુજબ, 91-360 દિવસના બાકી ચૂકવણાંમાં 44 ટકાનો ઉછાળો નોંધાયો છે, જે માર્ચ 2025 સુધીમાં 33,886.5 કરોડ રૂપિયા સુધી પહોંચી ગયો છે. આ આંકડો માર્ચ 2024 ના નાણાકીય વર્ષના રૂ. 23475.6  કરોડ કરતા ઘણો વધારે છે. આ સ્થિતિ બેંકો અને ગ્રાહકો બંને માટે પડકારજનક બની રહી છે.

ક્રેડિટ કાર્ડ બાકીની વિગતો

CRIF હાઈ માર્કના ડેટા અનુસાર, બાકી ચૂકવણાંની રકમમાં નોંધપાત્ર વધારો થયો છે. ખાસ કરીને, 91-180 દિવસની બાકી રકમ 20,872.6 કરોડ રૂપિયાથી વધીને 29,983.6 કરોડ રૂપિયા થઈ છે, જ્યારે 181-360 દિવસની બાકી રકમનો પોર્ટફોલિયો એટ રિસ્ક (PAR) 0.9 ટકાથી વધીને 1.1 ટકા થયો છે. નીચેનું કોષ્ટક આંકડાઓની સ્પષ્ટ તસવીર રજૂ કરે છે:

ક્રેડિટ કાર્ડનો ટ્રેન્ડ વધી રહ્યો છે

અહેવાલ મુજબ, માર્ચ 2025 સુધીમાં ક્રેડિટ કાર્ડ દ્વારા થયેલા ટ્રાન્ઝેક્શનનું મૂલ્ય 21.09 લાખ કરોડ રૂપિયા સુધી પહોંચ્યું છે, જે ગત વર્ષના 18.31 લાખ કરોડ રૂપિયાની સરખામણીએ 15 ટકા વધુ છે. મે 2025માં એકલા મહિનામાં 1.89 લાખ કરોડ રૂપિયાના ટ્રાન્ઝેક્શન થયા હતા. રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા (RBI)ના ડેટા અનુસાર, મે 2025માં ક્રેડિટ કાર્ડની સંખ્યા 11.11 કરોડ સુધી પહોંચી, જે જાન્યુઆરી 2021માં માત્ર 6.10 કરોડ હતી.

ક્રેડિટ કાર્ડ વપરાશકર્તાઓની સંખ્યા કેમ વધી રહી છે?

બેંકો અને ફિનટેક કંપનીઓએ કેશબેક, ટ્રાવેલ ઓફર્સ, અને વ્યાજ-મુક્ત EMI જેવી આકર્ષક યોજનાઓ દ્વારા ગ્રાહકોને આકર્ષ્યા છે, જેના કારણે યુઝર્સની સંખ્યામાં ઝડપથી વધારો થયો છે. જોકે, સમયસર ચૂકવણી ન કરવાથી વાર્ષિક 42-46 ટકાના ઊંચા વ્યાજ દરને કારણે ઘણા ગ્રાહકો દેવાના જાળમાં ફસાઈ રહ્યા છે.

તેની અસર શું હોઈ શકે છે?

આ પરિસ્થિતિ ગ્રાહકો માટે ખતરનાક નથી, પરંતુ બેંકો અને NBFC માટે પડકાર ઉભો કરી શકે છે. ડિફોલ્ટ અને મુદતવીતી રકમના કિસ્સામાં, બેંક અથવા અન્ય નાણાકીય સંસ્થાની બેલેન્સ શીટ પર પ્રતિકૂળ અસર થશે. આનાથી નાણાકીય સંસ્થાઓ ધિરાણની શરતો કડક કરી શકે છે. RBI એ 2023 માં જ ક્રેડિટ કાર્ડ લેણાં પર જોખમ વજન વધાર્યું છે.

ક્રેડિટ કાર્ડનું મિકેનિઝમ શું છે?

ક્રેડિટ કાર્ડ એ એક પ્રકારનું લોન કાર્ડ છે, જેની મદદથી તમે રોકડ ચુકવણી વિના ખરીદી કરી શકો છો. બેંક અથવા કાર્ડ જારી કરનાર કંપની તમને ક્રેડિટ મર્યાદા આપે છે, જેની અંદર તમે ખર્ચ કરી શકો છો. ઉદાહરણ તરીકે, આ મર્યાદા 1 લાખ હોઈ શકે છે. આનો અર્થ એ છે કે તમે એક મહિનામાં ક્રેડિટ કાર્ડ દ્વારા રૂ. 1 લાખ સુધીનો વ્યવહાર કરી શકો છો.

તે કેવી રીતે કાર્ય કરે છે?

જ્યારે તમે ક્રેડિટ કાર્ડથી ચૂકવણી કરો છો, ત્યારે બેંક તમારા વતી પૈસા ચૂકવે છે.

દર મહિનાના અંતે, બેંક તમને એક બિલ મોકલે છે, જે તમારા દ્વારા કરવામાં આવેલા બધા ખર્ચ દર્શાવે છે.

તમારે બિલની નિયત તારીખ સુધીમાં સંપૂર્ણ રકમ ચૂકવવી પડશે. જો તમે સંપૂર્ણ ચૂકવણી ન કરો તો, વાર્ષિક 42-46 ટકા સુધી ભારે વ્યાજ વસૂલવામાં આવે છે. ગ્રાહકો આ નિયત તારીખ પછી પણ ચુકવણી કરી શકતા નથી, જેના કારણે બાકી રકમની સંખ્યા વધી રહી છે.