પહેલી વાર લોન લેનારાઓ માટે CIBIL સ્કોર જરૂરી નથી, સરકારની સ્પષ્ટતા
છેલ્લું અપડેટ : 25 Aug 2025
શું ક્રેડિટ ઇતિહાસ વિના પણ બેંકમાંથી લોન લેવી શક્ય છે? સામાન્ય રીતે લોકો માને છે કે જો CIBIL સ્કોર ન હોય, તો લોન મેળવવાના દરવાજા આપમેળે બંધ થઈ જાય છે. પરંતુ વાસ્તવિકતા એટલી સરળ નથી. તાજેતરના વર્ષોમાં, બેંકો અને NBFC એ નવા નિયમો બનાવ્યા છે, જે એવા લોકો માટે માર્ગ ખોલી શકે છે જેમણે ક્યારેય લોન કે ક્રેડિટ કાર્ડ લીધું નથી.
પ્રશ્ન એ છે કે બેંકો આવા અરજદારો પર કયા આધારે વિશ્વાસ કરે છે અને શું ખરેખર ક્રેડિટ હિસ્ટ્રી વિના લોન મેળવવી એટલી મુશ્કેલ છે જેટલી લોકો વિચારે છે? સરકારે આ બાબતે નિયમો સ્પષ્ટ કર્યા છે.
નાણા મંત્રાલયે સ્પષ્ટતા કરી
નાણા મંત્રાલયે સ્પષ્ટતા કરી છે કે પહેલી વાર લોન લેનારાઓ માટે ન્યૂનતમ CIBIL સ્કોર ફરજિયાત નથી. લોકસભામાં ચોમાસા સત્ર દરમિયાન, નાણા રાજ્યમંત્રી પંકજ ચૌધરીએ જણાવ્યું હતું કે રિઝર્વ બેંક ઓફ ઇન્ડિયા (RBI) ના નિર્દેશો અનુસાર, બેંકોએ ફક્ત ઓછા અથવા શૂન્ય ક્રેડિટ સ્કોરને કારણે અરજદારની લોન અરજી નકારી કાઢવી જોઈએ નહીં.
ડ્યુ ડિલિજન્સ ફરજિયાત
પ્રથમ વખત લોન લેનારાઓ માટે CIBIL સ્કોર જરૂરી રહેશે નહીં. જોકે, નાણા મંત્રાલયે બેંકોને વાજબી ડ્યુ ડિલિજન્સ કરવા અને લોન લેનારાઓની પૃષ્ઠભૂમિ તપાસવા ચેતવણી આપી છે. આમાં અરજદારોના ચુકવણી રેકોર્ડ, ભૂતકાળની જવાબદારીઓ, ચુકવણીમાં વિલંબ, સેટલ અથવા રિસ્ટ્રક્ચર્ડ લોન અને રાઇટ-ઓફ એકાઉન્ટ્સ જેવી માહિતી તપાસવાનો સમાવેશ થાય છે.
ચૌધરીએ કહ્યું, "ક્રેડિટ સંસ્થાઓ માટે શ્રેષ્ઠ પ્રથાઓના ભાગ રૂપે, રિઝર્વ બેંકે 6 જાન્યુઆરી, 2025 ના રોજ જારી કરાયેલ માસ્ટર ડાયરેક્શનમાં સલાહ આપી છે કે પ્રથમ વખત લોન લેનારાઓની અરજી ફક્ત એટલા માટે નકારી ન શકાય કે તેમનો કોઈ ક્રેડિટ ઇતિહાસ નથી."
ન્યૂનતમ સ્કોર નિશ્ચિત નથી
સરકારે સ્પષ્ટતા કરી છે કે RBI એ લોન અરજી માટે કોઈ ન્યૂનતમ ક્રેડિટ સ્કોર નક્કી કર્યો નથી. એટલે કે, બેંકો અને અન્ય ધિરાણકર્તાઓ ફક્ત CIBIL સ્કોરના આધારે નિર્ણય લેશે નહીં, પરંતુ તેઓ તેમના બોર્ડ-મંજૂર નીતિ, નિયમનકારી માર્ગદર્શિકા, હાલની જવાબદારીઓ અને લોન ચૂકવવાની ક્ષમતા જેવા ઘણા પરિબળોને જોઈને નિર્ણય લેશે. ક્રેડિટ માહિતી રિપોર્ટ આમાં ફક્ત સહાયક ઇનપુટ હશે, અંતિમ આધાર નહીં.
CIBIL સ્કોર શું છે?
CIBIL સ્કોર એ 300 થી 900 ની વચ્ચેનો ત્રણ-અંકનો નંબર છે, જે વ્યક્તિની 'ક્રેડિટ યોગ્યતા' દર્શાવે છે. આ સ્કોર ક્રેડિટ ઇન્ફોર્મેશન બ્યુરો (ઇન્ડિયા) લિમિટેડ (CIBIL) દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવે છે. આ સ્કોર બેંકો અને નાણાકીય સંસ્થાઓ માટે નક્કી કરવા માટે એક મહત્વપૂર્ણ આધાર છે કે કોઈ વ્યક્તિ વ્યક્તિગત, ઘર, સોનું અથવા અન્ય બેંક લોન લેવા માટે લાયક છે કે નહીં.
ફી પર RBIનું નિયંત્રણ
મંત્રીએ એ પણ માહિતી આપી કે ક્રેડિટ ઇન્ફોર્મેશન કંપનીઓ વ્યક્તિ પાસેથી તેનો ક્રેડિટ રિપોર્ટ આપવા માટે મહત્તમ ₹ 100 ફી વસૂલ કરી શકે છે.
તેમણે કહ્યું, "ક્રેડિટ સ્કોર માટેની ફી RBI દ્વારા ક્રેડિટ ઇન્ફોર્મેશન કંપનીઝ રેગ્યુલેશન્સ, 2006 હેઠળ નિયંત્રિત કરવામાં આવે છે જે સ્પષ્ટપણે જણાવે છે કે કોઈપણ CIC વ્યક્તિ પાસેથી તેની ક્રેડિટ માહિતી પૂરી પાડવા માટે ₹ 100 થી વધુ વસૂલ કરી શકતું નથી. વધુમાં, RBI એ 1 સપ્ટેમ્બર, 2016 ના પરિપત્ર દ્વારા દરેક CIC ને ખાતરી કરવા કહ્યું છે કે તેઓ વર્ષમાં એકવાર મફતમાં તમામ વ્યક્તિઓને ઇલેક્ટ્રોનિક ફોર્મેટમાં સંપૂર્ણ ક્રેડિટ રિપોર્ટ ઉપલબ્ધ કરાવે."
