કેન્દ્ર સરકારે 16 FDC દવાઓ પર કાયમી પ્રતિબંધ લાદ્યો, ઘણી ત્વચા ક્રીમ અને એન્ટિબાયોટિક્સ પણ યાદીમાં
છેલ્લું અપડેટ : 20 Jun 2026
કેન્દ્ર સરકારે આરોગ્ય સુરક્ષાને ધ્યાનમાં રાખીને એક મોટો નિર્ણય લીધો છે. સરકારે 16 ફિક્સ્ડ ડ્રગ કોમ્બિનેશન (FDCs), અથવા બે કે તેથી વધુ દવાઓના મિશ્રણમાંથી બનેલી દવાઓ, દેશમાં વેચવા પર સંપૂર્ણપણે પ્રતિબંધ મૂક્યો છે. આ પ્રતિબંધિત દવાઓમાં એન્ટિબાયોટિક્સનો સમાવેશ થાય છે.
કેન્દ્રીય આરોગ્ય મંત્રાલય દ્વારા જારી કરાયેલા ગેઝેટ નોટિફિકેશન અનુસાર, આ 16 FDC (ફિક્સ્ડ-ડોઝ કોમ્બિનેશન) દવાઓના ઉત્પાદન, વેચાણ અને વિતરણ પર હવે સંપૂર્ણપણે પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો છે. નિષ્ણાત સમિતિ અને ડ્રગ ટેકનિકલ એડવાઇઝરી બોર્ડ (DTAB) દ્વારા વ્યાપક સમીક્ષા બાદ, એવું નક્કી કરવામાં આવ્યું હતું કે આ દવાઓના મિશ્રણમાં વેચાણ માટે કોઈ મજબૂત તબીબી આધાર (ઉપચારાત્મક સમર્થન) નથી અને તે સ્વાસ્થ્ય માટે જોખમો પેદા કરી શકે છે.
2021થી તપાસ ચાલુ
આ દવાઓની તપાસ કરવાની પ્રક્રિયા 2021માં શરૂ થઈ હતી. વૈજ્ઞાનિક પુરાવાઓની તપાસ કર્યા પછી, એક નિષ્ણાત પેટા-સમિતિએ તારણ કાઢ્યું કે આ 16 સંયોજનો માટે કોઈ વૈજ્ઞાનિક આધાર નથી. તપાસ દરમિયાન, ફાર્માસ્યુટિકલ ઉત્પાદકો અને હિસ્સેદારોને પણ તેમના મંતવ્યો રજૂ કરવાની તક આપવામાં આવી હતી; તેમને આ દવાઓના સમર્થનમાં વૈજ્ઞાનિક અને ક્લિનિકલ પુરાવા પ્રદાન કરવા માટે કહેવામાં આવ્યું હતું.
બધા દાવાઓ અને પુરાવાઓની સંપૂર્ણ તપાસ કર્યા પછી, પેટા-સમિતિએ 28 ડિસેમ્બર, 2024 ના રોજ તેનો અંતિમ અહેવાલ રજૂ કર્યો. અહેવાલમાં સ્પષ્ટપણે જણાવાયું હતું કે જાહેર આરોગ્ય અને સલામતીના હિતમાં આ બધી 16 FDC દવાઓ પર પ્રતિબંધ મૂકવો જરૂરી હતો.
સ્કીન ક્રીમ અને એન્ટિબાયોટિક્સ ઝપટમાં
પ્રતિબંધિત દવાઓની યાદીમાં ત્વચા ક્રીમ અને લોશનમાં ઉપયોગમાં લેવાતા અનેક કોસ્મેટિક સંયોજનોનો સમાવેશ થાય છે. આમાં મુખ્ય મિશ્રણોમાં એલો અર્ક, એલેન્ટોઇન, આલ્ફા-ટોકોફેરોલ એસિટેટ, ડી-પેન્થેનોલ અને વિટામિન એનો સમાવેશ થાય છે. સમિતિ માને છે કે તેનો ઉપયોગ સ્વાસ્થ્ય માટે જોખમ ઊભું કરે છે, જ્યારે બજારમાં સુરક્ષિત અને શ્રેષ્ઠ વિકલ્પો ઉપલબ્ધ છે. વધુમાં, એલોવેરા, જોજોબા તેલ, વિટામિન ઇ અને નારંગી તેલ જેવા હર્બલ સંયોજનો પર પણ પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો છે.
ઘણી એન્ટીબેક્ટેરિયલ દવાઓ પણ જોખમમાં મુકાઈ ગઈ છે. સેરાટિયોપેપ્ટિડેઝ જેવા પદાર્થો ધરાવતી ઘણી સંયોજન દવાઓ પર પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો છે. ઉદાહરણ તરીકે, સેરાટિયોપેપ્ટિડેઝ અને લેક્ટોબેસિલસ સ્પોરોજેન્સ સાથે એમોક્સિસિલિનનું સંયોજન કોઈ નક્કર ક્લિનિકલ પુરાવા વિના વેચાઈ રહ્યું હતું. તેવી જ રીતે, સેફ્યુરોક્સાઈમ અને સેરાટિયોપેપ્ટિડેઝનું મિશ્રણ સારવારના ધોરણોની વિરુદ્ધ હોવાનું જણાયું હતું.
પેટના દુખાવા (એન્ટિસ્પેસ્મોડિક્સ) માટે દવાઓમાં વપરાતા ડાયસાયક્લોમાઇન, પેરાસીટામોલ, ક્લિડીનિયમ બ્રોમાઇડ અને ક્લોર્ડિયાઝેપોક્સાઇડનું મિશ્રણ પણ અતાર્કિક માનવામાં આવતું હતું; આનું કારણ એ હતું કે ડાયસાયક્લોમાઇન એકલું જ પીડા રાહત આપવા સક્ષમ છે, જેના કારણે અન્ય દવાઓનો ઉમેરો સંપૂર્ણપણે બિનજરૂરી બની ગયો.
