GSTV
Hollywood 100

The Pianist : તમને જે વસ્તુ દિલથી ગમતી હશે તે તમારી પાછળ પાછળ આવી જ જશે

hollywood 100 Pianist movie

Mayur Khavdu : વચ્ચે હોલિવુડમાં એવો સમયગાળો આવ્યો હતો જ્યાં દર બીજા ડાયરેક્ટરને બીજા વિશ્વયુદ્ધ પર આધારિત ફિલ્મ બનાવવી હતી. દરેક નવા ડાયરેક્ટરને સ્ટીવન સ્પીલબર્ગ બની જવાની ઘેલછા હતી. આ સમયે બુદ્ધિજીવી ડાયરેક્ટરો વચ્ચે બે ફાંટા પડી ગયા. એક ડાયરેક્ટરો સત્યઘટના પર આધારિત ફિલ્મ બનાવતા હતા, જેને હિન્દી સિનેમામાં બાયોપિક તરીકે ઓળખીએ છીએ. બીજું કપોળકલ્પિત ઘટનાને ઘડી ફિલ્મ બનાવતા હતા. The Pianist પહેલા ફાંટામાંથી આવેલી ફિલ્મ છે. રોમન પોલન્સિકીની આ ફિલ્મે 2001ના કાન ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં ઝંડા ગાડી દીધા હતા. એ પછી ઓસ્કર એર્વોડમાં પણ જીતનો સિલસિલો બુલંદ રાખ્યો હતો.

ફિલ્મ વિશે અમેરિકાના મહાન ક્રિટિક રોજર ઈગબર્ટે નોંધ્યું હતું કે, ‘કેટલાક લોકો આ ફિલ્મ જોતી વેળાએ અધવચ્ચે મનમાં ગ્રંથી બાંધી લે છે કે ફિલ્મમાં પ્રોટોગોનિસ્ટ જે કામ કરી રહ્યો છે તે થ્રીલીંગ કામ છે. હકિકતે એ થ્રીલીંગ કામ નથી.’

હકિકતે એ બચવાની પ્રયુક્તિ છે. જાતને આચ ન આવે તે રીતે સાચવવાની યુક્તિ છે. પોતાની પાછળ ભાગતા ફરતા કૌશલ્યને દબાવવાની ક્રિયા છે. કેવું લાગે જ્યારે તમારા ઘરમાં કોઈ આવી તમને કહે કે આ ઘર તારું નથી ! આવી અજંપાભરી સ્થિતિમાંથી નાયક પસાર થઈ રહ્યો છે. વ્યક્તિ સ્વાતંત્ર્યની તેની ભાવના કોડીના ભાવ જેવી થઈ ગઈ છે. પોતાના જ દેશ પોલેન્ડમાં તે કેદી બની ચૂક્યો છે, જેની કોઈ હેસિયત નથી. સ્વજનોને સાવ ગુમાવી તો નથી ચૂક્યો, પણ તેમને ગુમાવી જ ચૂક્યો હોય તેવો વસવસો તેની આસપાસ ફરે છે. રોજ એકસાથે અઢળક પોતાના હોય તે પણ અને ન હોય તેવા લોકોને પણ કાચની બારીમાંથી મરતા જુએ છે. એ મરનારા લોકોની લિસ્ટમાં તેનું નામ ન ઉમેરાય તેનું ધ્યાન પણ તેણે રાખવાનું છે.

hollywood 100 Pianist movie

પોલેન્ડના દ્રારા લખાયેલ પુસ્તક ધ પીયાનીસ્ટ પર આધારિત આ ફિલ્મ છે. જેમાં તેણે જર્મનોના નરસંહારનો સામનો કર્યો હતો. વિશ્વયુદ્ધ દરમિયાન થયેલા એ સામુહિક નરસંહારને અંગ્રેજીમાં Holocaust કહેવામાં આવે છે. અને તેનાથી બચી જનારા વ્યક્તિને હોલોકોસ્ટ સર્વાઈવરની ઉપમા આપવામાં આવે છે. બીજા વિશ્વયુદ્ધમાં વિદેશીઓના આક્રમણથી બચનારા આવા લોકોમાંથી ગણ્યા ગાંઠ્યા કાગળના પાનામાં શબ્દોને મઢી શક્યા. બાકીના ઈતિહાસના પાનામાં સચવાઈને રાખ થઈ ગયા. વાસ્તવિકતા એ છે કે બીજા વિશ્વયુદ્ધ પર લખાયેલ Holocaust Survivor ના  મોટાભાગના પુસ્તકો ફ્લોપ છે. જે હિટ છે તેમાંનું એક The Pianist છે. તમે પુસ્તક વાચો અથવા તો 2 કલાક 28 મિનિટની ફિલ્મ જોઈ લો વધારે કંઈ તફાવત નથી. પણ પુસ્તક કરતા ફિલ્મ વધારે આકર્ષિત કરે છે તેની પાછળનું કારણ તેની સાથે જોડાયેલા ટેલન્ટેડ લોકોની ફોજ છે.

Roman Polanski તો પોલેન્ડના ગ્રેટ ડાયરેક્ટર છે જ જેમણે પોતાના દેશ કરતાં હોલિવુડમાં વધારે ફિલ્મો બનાવી, પણ તેનાથી ચાર ચાસણી ચડે તેવા Ronald Harwood નું સ્ક્રિપ્ટ રાઈટિંગ છે. રોનાલ્ડે એટલી ફિલ્મોની પટકથા અને ચોપડીઓ લખી છે કે બીજા કોઈ વ્યક્તિને બે જન્મ લેવા પડે. જો કે તેમાંથી સફળ ખૂબ ઓછી થઈ છે. ત્રીજા ટેલેન્ટેડ વ્યક્તિનું નામ છે Adrien Brody જેના અભિનયે ફિલ્મને જીવંત કરવાનું કામ કર્યું. એટલે કે પાયાના ત્રણ સ્તંભો પટકથા, દિગ્દર્શન અને અભિનય પરફેક્ટ લોકોના હાથમાં હતું. આમ તો Adrien Brody સિવાય ઘણા ટેલેન્ટેડ કલાકારો એ સમયે હતા પણ Adrien Brody ના અભિનયમાં જે સચ્ચાઈ બહાર આવી તે અન્ય કોઈ કલાકાર શરીરને ટ્રાન્સફોર્મ કરીને કરેત તો પણ ન આવેત.

કહાની

પહેલા વિશ્વયુદ્ધમાં થયેલી તારાજીમાંથી વિશ્વની ભાંગી ગયેલી કમરને સીધી થતા માંડ થોડો સમય વિત્યો હતો, ત્યાં બીજા વિશ્વયુદ્ધના ભણકારા વાગી ચૂક્યા છે. જર્મનીએ યુદ્ધની શરૂઆત કરી પોલેન્ડ પર કબ્જો જમાવી લીધો છે. હવે પોલેન્ડમાં જર્મનો સિવાય કોઈને રહેવાનો અધિકાર નથી. જેમને રહેવું હોય તેમને જર્મનોના સહી સિક્કા કરાવવા પડે છે. માથે જ્યારે મોત ભમતું હોય ત્યારે ભૂલ તો થવાની જ આ વિચારે ઘણા લોકો જર્મન સૈનિકોની ચુંગાલમાં ફસાઈ જાય છે. પોલેન્ડ માથે આવી પડેલ આ સંકટમાંથી એક ફેમિલી પણ બાકાત નથી. મધ્યમવર્ગીય પરિવાર છે, પણ પોલેન્ડમાં જે થોડા ઘણા સમૃદ્ધ લોકો રહે છે તેમાંના એક છે. ઘરમાં એક બહેન, બે ભાઈ, મોટાભાઈની પત્ની અને માતા-પિતા છે. રેડિયોમાં એ વાત સાંભળી હરખાય છે કે બ્રિટન થોડા જ સમયમાં જર્મનોને ખદેડી પોલેન્ડ પર કબ્જો લઈ લેશે,  પણ તે વાતની એમને ખબર પણ ક્યાં છે કે જર્મનોની યાતના તેમણે 1941થી છેક અંત સુધી ભોગવવી પડશે. ખિસ્સામાં 5000 ડોલર હતા જે હવે પૂરા થવાના આરે ઉભા છે. હવે કરવું શું ? આખરે ઘરનો દિકરો પોતાના પિયાનોને વેચવા માટે તૈયાર થઈ જાય છે. જેની સાથે તેને અદમ્ય લગાવ છે. મૂળ કિંમત કરતા ઓછા પૈસે પિયાનો વેચી દે છે અને ઘર છોડી દે છે. આમ છતાં જર્મનોના કાળા કેરનો અંત આવતો નથી. પેટ ભરવા માટે મોટો ભાઈ પુસ્તકો વેચે છે જેમાં દિવસનું એક પુસ્તક કોઈ ખરીદે છે. સંકટ સમયમાં સાહિત્ય શું કામનું ? પિતા સિલાઈ મશીનના કામ પર લાગે છે. પણ હવે જર્મનો પોલેન્ડવાસીઓને રહેવા દેવા તૈયાર નથી. ટૂકડે ટૂકડે ટ્રેનમાં બેસાડી રવાના કરે છે. જેમાં અનાયાસે Władysław Szpilman નામનો આપણો પિયાનો પ્લેયર પોલેન્ડમાં રહી જાય છે. અદ્દલ ગદ્દર ફિલ્મમાં જે સકીના સાથે થયું હતું તે હવે Władysław Szpilman સાથે થયું છે. હવે સત્તત ચાર વર્ષ સુધી જર્મનોની વચ્ચે એકલા હાથે લડતું રહેવું, ભાગતું ફરવું અને સંતાકુકડીની રમત રમવી એ સિવાય આ પિયાનિસ્ટ પાસે કોઈ વિકલ્પ નથી. સત્તત ચાર વર્ષ સુધી પિયાનિસ્ટ જર્મનોનો આતંક જુએ છે અને એક ઘરમાંથી બીજા ઘરમાં રખડ્યા કરે છે. પણ અંત રોચક છે.

પિયાનીસ્ટનું પોસમોર્ટમ

ફિલ્મ રિલીઝ થઈ એ પછી તેની આલોચના તેના કેટલાક સિન્સ કારણે થઈ હતી. હિંસાની લક્ષ્મણ રેખાને ટપી જાય તેવા બેચાર અનુરાગ કશ્યપ ટાઈપ દ્રશ્યો ડાયરેક્ટરે કોઈ પણ છોછ વિના મુકી દીધા છે. જે કુમળા હ્રદયના માનવી માટે જોવા ઘાતક સાબિત થઈ શકે છે. પરિવારની સામે એક બીજું પરિવાર પણ રહેતું હોય છે. આ સમયે જર્મનોની એન્ટ્રી થાય છે. મોગેમ્બો આવ્યો હોય તેમ ડરી ગયેલા પોલેન્ડવાસીઓ ટપોટપ ઘરની લાઈટ ઓફ કરવામાં લાગી જાય છે. જર્મનો ઉપરના માળે જાય છે અને પરિવારના એક અપંગ અને વૃદ્ધ વ્યક્તિને ચોથા માળેથી નીચે ફેંકી દે છે. આ સમયે કેમેરો લેડીની સામે રાખી સીનની પૂર્ણાહુતિ કરી શકાય હોત, પણ ડાયરેક્ટરે કેમેરાને સૌ પહેલા વૃદ્ધ વ્યક્તિની સામે રાખ્યો અને બાદમાં લેડીનો મીડ ક્લોઝઅપ લીધો. જેથી એ સમયે ઘટના કેટલી ભયંકર ઘટી હતી તેનો આંખે દેખ્યો અહેવાલ દર્શકો સામે રજૂ કરી શકાય.

hollywood 100 Pianist movie

હેવાનિયતની હદ વટાવતું ફિલ્મનું બીજું એક દ્રશ્ય જેમાં લાઈનમાં ઉભા રહેલા પોલેન્ડવાસીઓમાંથી 6ને આગળ બોલાવવામાં આવે છે અને તેમને જમીનદોસ્ત થઈ જવાની ધમકી આપવામાં આવે છે. જ્યારે મીણના પુતળાને ગોળીઓ મારવામાં આવતી હોય તેમ માથાના પાછળના ભાગે એક બાદ એક એમ જર્મન ઓફિસર ગોળીઓ ચલાવવા લાગે છે. સીન અહીં પૂર્ણ થઈ જતો હોત તો બરાબર હતું ! પણ સીનની હિંસા ડાયરેક્ટરને કેટલી હદે બતાવવી હશે કે છેલ્લા વ્યક્તિને ગોળી મારતા જર્મન ઓફિસરની ગોળીઓ ખૂટી પડે છે અને તે ફરી મેગજીન ભરી પેલા ટાલિયા વ્યક્તિના માથા પર ગોલી ચલાવી દે છે.

બોલિવુડની ફિલ્મ જોવા ટેવાયેલા લોકોને પહેલી નજરે એ જ અપેક્ષા હોય છે કે હવે ગોળીઓ ખૂંટી જતા પ્રોટોગોનિસ્ટ સાથે થોડા સમય પહેલા સુખ દુ:ખની વાત કરી રહેલ એ વ્યક્તિનો બચાવ નિશ્ચિત છે, પણ ધાર્યા કરતાં વિરૂદ્ધનું પરિણામ આવે તો સમજવું બોલ દર્શકો પાસે નથી દિગ્દર્શક પાસે છે.

ફિલ્મના મુખ્યત્વે ઈસવીસન મુજબ પેટાપ્રકાર પાડવામાં આવ્યા છે. ઐતિહાસિક તવારીખ ચાલતી હોય તે મુજબ ફિલ્મ ચાલે છે. ડાયરેક્ટરે તેને ચેપ્ટરમાં વિભાજીત ન કરી એક સારું જ કામ કર્યું છે. તેની જગ્યાએ નાયક હવે ક્યાં છે તે ઈસવીસન સાથે દર્શાવી મકાન પણ બતાવવામાં આવે છે. અથવા તો નાયકના ચહેરા પર કેમેરો ક્લોઝ અપ સુધી લઈ જઈ હવે તેની સ્થિતિ કેવી છે તેનું દારૂણ દર્શાન કરાવે છે. ઓડિયન્સ માટે સાલ બદલી ગઈ, સ્થિતિ બદલી નથી તે દર્શાવવા પણ ઈસવીસન મોટા સફેદ ટેક્સ્ટ સ્વરૂપે આવે છે. જેને પોતપોતાની આંખો દેખી રીતે સમજી લેવું.

Władysław Szpilman ને એક ઘરમાં રાખવામાં આવે છે. તેના હિતેચ્છુઓ પણ એમ માને છે કે જર્મન હેડક્વાટરની સામે તે સુરક્ષિત છે. જેનાથી જેટલો ભય હોય તેની નજીક તેટલા જ સુરક્ષિત રહી શકીએ ! બસ વિલનને ભનક ન લાગવી જોઈએ !! આ સમયે વારંવાર કાચની બારી બહાર જોવું અને કાચની બારીમાંથી પ્રોટોગોનિસ્ટની સાથે કેમેરાનું વારંવાર મુવ થવું તે ભયનું પ્રતીક સૂચવે છે. એક્ટરની આંખોમાં ભય છે અને કેમેરો જેટલો મુવ કરે છે તેનાથી ભયની તિવ્રતા વધારે પેદા થઈ રહી હોવાનું કેમેરો પણ સૂચિત કરી રહ્યો છે.

hollywood 100 Pianist movie

આખે આખી ફિલ્મ ટ્રેજડીમાંથી પસાર થાય છે. કોઈ જગ્યાએ હ્યુમરને અવકાશ નથી. જો થોડો ઘણો પણ હ્યુમર હોત તો ડાયરેક્ટરની ખામીમાં ખપાઈ જાત. આ કારણે જ કેટલીક જગ્યાએ ફિલ્મ ડાર્ક બની જાય છે. બાયોગ્રાફિકલ ડ્રામા હોવાના કારણે ઉપરથી The Pianist પર ફિલ્મ હોવા છતાં પિયાનો વગાડતા સમય સિવાય બેકગ્રાઉન્ડ મ્યૂઝિક ન બરાબર હોવાથી ઓડિયન્સ દ્રશ્યને કનેક્ટ નથી કરી શકતી. ફિલ્મ એક સમયે 10 મિનિટ સુધી કોઈ પણ પ્રકારના ડાઈલોગ વિના દોડતી રહે અને છતાં ખ્યાલ નથી આવતો કે આ ફિલ્મ સાયલેન્ટ ચાલી રહી છે. કેમેરો જ એટલો આરોહ અવરોહ કર્યા કરે છે કે દ્રશ્ય તરફથી ન ફરકતી આંખને ફિલ્મ હવે બોલતી બંધ થઈ ગઈ છે તેની ભનક સુદ્ધા નથી લાગતી.

સાહિત્યનું સર્જન સમસ્યામાંથી થાય છે. ફ્રેન્ચ ક્રાંતિ બાદ લખાયેલું સાહિત્ય અજર-અમર બન્યું. માનવીની ભવાઈમાં દુકાળની સ્થિતિનું વર્ણન હોવાથી ક્લાસિક બની. વિશ્વયુદ્ધ પરની ફિલ્મોમાં માનવીનું અટવાયેલું જીવન સ્ક્રિન પર પ્રેઝન્ટ થયું અને હિટ ગઈ. તે હિટ ત્યારે જાય છે જ્યારે એ સમસ્યામાંથી માનવ પસાર થઈ રહ્યો હોય. જ્યારે એ સમસ્યા આંખ સામે ભવાઈની માફક ભજવાતી હોય ત્યારે તેનું કોઈ મૂલ્ય નથી. પ્રોટોગોનિસ્ટનો ભાઈ પુસ્તકો વેચે છે. લોકોને આ સમયે ભૂખની પડી છે વાંચનની ભૂખની નહીં. જીવનની સમસ્યા સમયે સાહિત્ય કે પુસ્તક કોઈ કામમાં નથી આવતું તેવું પ્રોટોગોનિસ્ટનો ભાઈ સૂચિત કરી રહ્યો છે.

એક નાના એવા ઘરમાં બંધ રહેલા નાયકને ખ્યાલ નથી કે જર્મનોએ કેટલો નરસંહાર કર્યો છે. એક ઘરમાંથી જ્યારે જર્મનોના હુમલાથી ભાગતી વેળાએ Władysław Szpilman બીજી જગ્યાએ જાય છે ત્યારે તેને ખ્યાલ આવે છે કે અહીં અત્ર તત્ર સર્વત્ર ધ્વંસ થઈ ગયેલા મકાનો સિવાય કંઈ નથી. હું સુરક્ષિત છું એટલે બધું સુરક્ષિત છે તેવું માની ન લેવાય. ઘરની ચાર દિવાલમાં તો દુનિયા પૂર્ણ નથી થઈ જતી ?

વિશ્વની એક ખાસિયત રહી છે. વિરોધી ગમે તેવી રાક્ષસી પ્રવૃતિ ધરાવતો હોય તેની ફોજમાં એક વિભીષણ તો હોવાનો જ. દુનિયાની દરેક કળામાં રામાયણ અને મહાભારત રહેલા છે તે અહીં અંતના 21 મિનિટના સીનમાં દેખાશે. પણ નાયકના જીવનમાં આવેલા વિભીષણનો અંત બીજી મરૂભૂમિમાં લખાયેલો છે. અંતમાં જ્યાં નાયકના જીવનમાં આવેલ વિભીષણને ક્યાં કેદ કરાયો હતો તે જગ્યા બતાવવામાં આવે છે તો ત્યાં હવે ઘાસ ઉગી નીકળ્યું છે. એક નવી સવાર થઈ છે. Władysław Szpilman ને કહેવામાં આવે છે, ‘એ વ્યક્તિ સંગીતની વાત કરતો હતો અને અહીં જ હતો.’

hollywood 100 Pianist movie

અંતે તો ફિલ્મની સાથે સંકળાયેલ એક વાત એ કરવાની રહી જાય છે કે, તમે ગમે તેટલા દૂર ભાગતા ફરો, જે વસ્તુ તમને પ્રિય છે તે તમારાથી અળગી નથી થવાની. કૃષ્ણને પણ મહાભારતના યુદ્ધમાં ભીષ્મ સામે એક વખત પરાક્રમ દેખાડવાનું મન થઈ આવ્યું હતું. જેમ યોદ્ધા કોઈ દિવસ છુપાયેલો નથી રહી શકતો તેમ વ્યક્તિમાં રહેલ કૌશલ્ય પણ ગમે તેવી વિષમ પરિસ્થિતિમાં છુપાયેલું નથી રહી શકતું. તેને ગમે ત્યાં મોકલવામાં આવે તે તેની પાછળ પાછળ ચાલ્યું જ આવે છે.

The Pianist ની ખાસિયત એ છે કે ઓછા રૂપિયામાં વેચી દેવામાં આવેલો પિયાનો હવે પ્રોટોગોનિસ્ટ પાસે નથી. પણ તે જે-જે ઘરમાં જાય છે ત્યાં ત્યાં કોઈને કોઈ રીતે પિયાનો સાથે તેની મુલાકાત થઈ જ જાય છે. જેના ખિસ્સામાં એક રૂપિયો પણ નથી તેની પાસે મોંઘા મુલનો પિયાનો આવ્યા કરે છે. વિધિની કેવી વક્રતા કે જર્મન હેડક્વાટરની સામેના ઘરમાં તેનો મિત્ર તેને મુકી જાય છે ત્યારે એક વસ્તુ સાફ શબ્દોમાં કહે છે, ‘કોઈ પણ ભોગે અવાજ ન થવો જોઈએ.’

જેના દિલમાં સંગીતનું હેત ભરેલું પડ્યું છે, જેનો ઉભરો તેણે કેટલાય દિવસથી નહીં પણ વર્ષથી નથી ઠાલવ્યો અને તેની સામે પિયાનો હોય તો તેણે શું કરવું ? આમ છતાં પિયાનિસ્ટનો નાયક Władysław Szpilman પિયાનો પ્લે કરે છે. અને તેની આંગળીઓ રોચક રીતે ઘુમે છે.

READ ALSO

Related posts

Jungkook Breaks Record: આ સિંગરે તોડ્યા તમામ રેકોર્ડ, સોશિયલ મીડિયા પર નવા વર્ષની પ્રથમ પોસ્ટ, 2 મીનિટમાં મળી 10 લાખ લાઈક

Pravin Makwana

અનોખો અંદાજ/ પોપ સ્ટાર સિંગર મૈડોનાએ ખુલ્લેઆમ એવી હરકત કરી કે ફેન્સ જોતા જ રહ્યાં, તસ્વીરોએ હોબાળો મચાવ્યો

Pravin Makwana

ગંભીર આરોપ/ તેણે મને જબરદસ્તી કિસ કરી લીધી, મારા બ્રેસ્ટ્સ પણ દબાવી દીધા, સિંગરે આ એક્ટર પર લગાવ્યા મોટા આક્ષેપ

Pravin Makwana
GSTV